Początki „Solidarności” w północno-wschodniej Polsce (1980–1981)



Początki "Solidarności" w północno-wschodniej Polsce


Książka Początki „Solidarności” w północno-wschodniej Polsce (1980–1981), pod redakcją Tomasza Danileckiego.

Materiały z sesji naukowej zorganizowanej przez Oddziałowe Biuro Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Białymstoku i Zarząd Regionu Podlaskiego NSZZ „Solidarność” w dniu 4 września 2005 r. oraz z konkursu na wspomnienia „Moja pierwsza »Solidarność«”

Wydawca: Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Białymstoku.



Wstęp książki:

Niniejszy tom jest pokłosiem konferencji naukowej „Początki »Solidarności« w północno-wschodniej Polsce (1980–1981)”, która została zorganizowana 4 września 2005 r. przez Oddziałowe Biuro Edukacji Publicznej Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku oraz Zarząd Regionu Podlaskiego NSZZ „Solidarność”, przy okazji obchodów 25. rocznicy podpisania Porozumień Sierpniowych. Była to druga konferencja, dotycząca dziejów „Solidarności” na tym terenie. Pierwsza, również zorganizowana przez OBEP IPN w grudniu 2001 r., nosiła tytuł „Stan wojenny. Spojrzenie po dwudziestu latach”.
Fenomen „Solidarności” ciągle trudny jest do ogarnięcia, nie tylko ze względu na samą swoją istotę, ale także krótką perspektywę czasową, jaka dzieli nas od tamtych wydarzeń. Stąd ukazywana tu wiedza ma ciągle charakter podstawowy, w dużej mierze sprowadzający się do informacji faktograficznych. Prezentowane artykuły opisują warunki, w jakich rodziły się wolne związki zawodowe: sytuację społeczną i gospodarczą Podlasia, stosunek Kościołów do powstającej w środowiskach robotniczych „Solidarności”, a wreszcie odkrywają działania Służby Bezpieczeństwa, początkowo mające na celu zapobieżenie niezależnej działalności związkowej, a następnie jej skanalizowanie i ubezwłasnowolnienie.
W swoich pracach badawczych, autorzy – po raz pierwszy na taką skalę – korzystali ze zgromadzonych w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej dokumentów byłej SB. Rzucają one nowe światło na częściowo znany już przebieg wydarzeń, pokazując nie tylko skalę inwigilacji związku przez tajnych współpracowników SB, ale i niejawne działania operacyjne organów bezpieczeństwa wobec poszczególnych osób. Ta tematyka budzi szczególnie duże kontrowersje, w związku z toczącą się publiczną debatą na temat wiarygodności tych źródeł i ich przydatności dla badań historycznych. Abstrahując od jej politycznych aspektów, należy przyznać, że dokumenty operacyjne byłej SB wymagają – jak każde źródło historyczne – krytycznej oceny i konfrontacji z innymi materiałami. Efekty tej konfrontacji zdają się jednak przeczyć argumentom przeciwników wykorzystywania tych źródeł do ba dań, domagających się ich „zaorania” czy „zalania betonem” na zawsze. Stopniowo odsłaniana prawda historyczna dowodzi, że „Solidarność”, mimo inwigilacji, prześladowań i brutalnej ingerencji w działalność tworzących ją wolnych, niepokornych ludzi, zdołała obronić swą niezależność i samorządność, i dopiero siła czołgów, wyprowadzonych 13 grudnia 1981 r. na ulice, zdołała ją na jakiś czas złamać.
Trwająca przez lata niemożność poznania tej prawdy, budziła w wielu ludziach „pierwszej Solidarności” głęboką frustrację. Rozsiewane przez SB dezinformacje o agenturalnej działalności wielu działaczy związkowych skłóciły ich i podzieliły na lata. Dopiero dziś odzyskują swoje dobre imię.
Konfrontacja materiałów SB z innymi źródłami nie byłaby możliwa bez relacji i wspomnień uczestników wydarzeń sprzed 25 lat. Dlatego w tomie tym zamieszczamy również trzy prace, nadesłane na konkurs „Moja Pierwsza Solidarność”, ogłoszony w lutym 2005 r. przez OBEP IPN w Białymstoku i nagrodzone przez jurorów. Prace te mają charakter szczególny – charakter rozrachunku z przeszłością, widzianą z perspektywy ćwierćwiecza i konfrontacji celów podjętych przed laty działań, z ich skutkami. Rozrachunek ten nie jest optymistyczny. Gorycz niedocenienia, zapomnienia, porażki ekonomicznej i społecznej, miesza się w nich z dumą osiągniętego pokojowo sukcesu politycznego. Zawarte w nich, bardzo kategoryczne nieraz oceny, mogą dotykać dawnych współtowarzyszy walki o wolność czy oponentów politycznych. Bezstronnemu obserwatorowi trudno jest się z niektórymi z nich zgodzić. Nie sposób jednak również ich pomijać, bo stanowią swoiste memento dla
działań podejmowanych przed laty.

Tom niniejszy jest jednocześnie wyrazem hołdu i szacunku, jaki należy się wszystkim tym ludziom „Solidarności”, dzięki którym możemy dziś żyć w Wolnej Polsce.

Tomasz Danilecki


Spis treści

Tomasz Danilecki – Wstęp: s. 7
Marek Kietliński – NSZZ „Solidarność” w Białymstoku w okresie legalnej działalności (1980–1981): s. 9
Tomasz Danilecki – Działania Służby Bezpieczeństwa wobec NSZZ „Solidarność” Regionu Białystok w latach 1980–1981: s. 43
Krzysztof Sychowicz – Kościół katolicki i Cerkiew prawosławna na Białostocczyźnie wobec powstania NSZZ „Solidarność”: s. 59
Marcin Zwolski – Region Pojezierze a Region Białystok – dwie „Solidarności” w stanie wojennym: s. 75
Bernard Bujwicki – Wspomnienia: s. 89
Raisa Sokołowska – W Siemiatyczach: s. 157
Kazimierz Skobodziński – Magiczne słowo „Solidarność”: s. 163
Aneks: s. 177
Indeks osób: s. 179


Przeczytaj:

Początki „Solidarności” w północno-wschodnie Polsce (1980-1981)


Dodaj komentarz