II Krajowy Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność”, 1990



Fragmenty uchwały programowej II KZD, Gdańsk kwiecień 1990 r.

Uchwała programowa II Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność”


Plakat II KZD NSZZ "Solidarność", Gdańsk 1990

I. NSZZ „Solidarność” tradycja i teraźniejszość

NSZZ „Solidarność” dał początek ruchowi, który przybrał wiele postaci. Bliźniaczy związek rolników buduje swoją reprezentację polityczną, młodzież tworzy bliskie nam Niezależne Zrzeszenie Studentów i niezależny ruch harcerski. Obok naszego Związku działają komitety obywatelskie. Ludzie Solidarności są w parlamencie i w rządzie.


1. Sierpień 80 i program Samorządnej Rzeczypospolitej

Związek zrodził się latem i jesienią 1980 r. z robotniczych strajków zakończonych porozumieniami społecznymi. Wyrósł z dążeń do życia w dobrze urządzonym kraju i ze sprzeciwu wobec komunistycznej władzy. Wyrósł z buntu przeciwko wyzyskowi i marnotrawieniu ludzkiej pracy, łamaniu praw jednostki, zniewoleniu społeczeństwa i lekceważeniu narodowej tradycji. [...]

W ciągu kilku miesięcy „Solidarność” połączyła strukturę związku zawodowego z dynamiką ruchu społecznego. Związek objął wszystkie środowiska pracownicze, milionom ludzi umożliwił pierwsze doświadczenie demokracji, dał oparcie antykomunistycznej opozycji i skupił wokół siebie większość Polaków. [...]

W obliczu kryzysu Związek zamierzał chronić najsłabszych i żądał powszechnej osłony socjalnej. Domagał się rynkowej i samorządowej reformy gospodarki, swobód politycznych w państwie i prawdy w życiu publicznym, niezawisłości sądów i humanizacji prawa. Przedstawiając wizję Samorządnej Rzeczypospolitej apelował do rządu o zawarcie nowego porozumienia społecznego.


2. Solidarność w podziemiu

Komunistyczne władze odpowiedziały stanem wojennym. Działalność związku została zakazana, a później wyjęta spod prawa. Protestacyjne strajki i manifestacje stłumiono przy pomocy wojska i milicji. Byli zabici i ranni. Tysiące działaczy znalazło się w obozach internowania i więzieniach.

Solidarnościowy ruch przeszedł do konspiracji. Opór zjednoczył społeczeństwo  znanych działaczy i bezimiennych współpracowników: właścicieli konspiracyjnych mieszkań, łączników, drukarzy, wydawców, dziennikarzy, kolporterów, fotografów, filmowców i radiowców; rzesze ludzi, którzy manifestowali przeciw stanowi wojennemu i bojkotowali oficjalne instytucje. Związek odbudowywał zerwane więzi organizacyjne: powołał podziemne władze zakładowe, regionalne i krajowe oraz emigracyjne przedstawicielstwa. [...]


3. Rozpad komunizmu

Stan wojenny nie rozwiązał polskich problemów. Komunistyczne władze zachowały aparat państwa, lecz znalazły się w izolacji wewnętrznej i międzynarodowej. Solidarność zdobyła autorytet moralny i polityczny, lecz konspiracja ograniczyła jej pole działania.

Postawa społeczeństwa i jego wytrwały opór zadecydowały o wyjściu „Solidarności” z podziemia. Przyczynił się do tego też długotrwały kryzys gospodarczy i polityczne przemiany w ZSRR. Ze strony Związku krokiem naprzód była decyzja o jawnym działaniu kierownictwa krajowego podjęta w październiku 1987, za którą poszły podobne decyzje władz niektórych regionów i licznych komisji zakładowych. Przełom przyniosły strajki wiosną i latem 1988 r. Skłoniły one władze do uznania „Solidarności” za głównego reprezentanta społeczeństwa polskiego i uruchomiły bieg wydarzeń, który doprowadził do Okrągłego Stołu, legalizacji Związku, powstania komitetów obywatelskich, zwycięstwa solidarnościowego ruchu w wyborach do parlamentu, odwrócenia koalicyjnych układów w Sejmie i powołania niekomunistycznego rządu. [...]

Spełnia się idea Posłania I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” do ludzi pracy Europy Wschodniej  demokratyzują się państwa bloku komunistycznego. Witamy te przemiany z radością i z nadzieją, że prowadzą one ku Europie otwartych granic, solidarnych społeczeństw i wolnych ludzi. Szczególnie bliskie są nam powstające obecnie w różnych krajach Eyropy Wschodniej nowe, niezależne i samorządne związki zawodowe.


4. Związek sprawcą i uczestnikiem demokratycznych przemian

Cele Związku, jego struktura organizacyjna i metody działania kształtowały się w starciu z totalitarnym przeciwnikiem. [...] Terytorialna struktura Związku stanowiła odpowiedź na centralizm gospodarczy i polityczny. Związkowcy stawali się opozycjonistami i konspiratorami. Metodą działania były naciski, strajki, demonstracje oraz wyszarpywanie ustępstw. Do tego zmuszał wiarołomny i odmawiający uczciwego dialogu przeciwnik.

Komunizm odchodzi, jego miejsce zajmują rządy prawa, demokratycznie wyłaniane władze. [...]

Uznając za swój pierwszoplanowy obowiązek obronę interesów i praw pracowniczych, Związek będzie uczestniczył w przebudowie politycznego i gospodarczego ustroju Polski.

Przebudowa gospodarki przyniesie nowe konflikty i spowoduje ich rozproszenie. Przystosowanie się do tej sytuacji wymaga aktywizacji komisji zakładowych, swobody tworzenia ogniw ponadzakładowych i elastyczności rozwiązań organizacyjnych w skali regionu i kraju, a także rozwoju działalności związkowej w przedsiębiorstwach prywatnych, spółkach i spółdzielniach.

Nie rezygnując z prawa do strajku, Związek będzie dążył do rozwiązywania sporów przez negocjacje i porozumienia. Wymaga to wyszkolonych działaczy, pomocy ekspertów, dostępu do niezbędnych informacji. [...]


II. Wobec przemian w Polsce

Deklaracja programowa I Krajowego Zjazdu Delegatów głosiła: „Celem nadrzędnym NSZZ «Solidarność» jest tworzenie godnych warunków życia w gospodarczo i politycznie suwerennej Polsce. Chodzi o życie wolne od ubóstwa, wyzysku, strachu i kłamstwa, w społeczeństwie zorganizowanym demokratycznie i praworządnie”. Dzisiaj do tego celu zbliżyliśmy się, ale czeka nas jeszcze wiele wysiłków i wyrzeczeń.


1. Wierność wartościom

Nawiązując do swych tradycji NSZZ „Solidarność” uznaje, że u podstaw działania stać muszą: zasada poszanowania człowieka i jego pracy, oparta o etykę chrześcijańską właściwa hierarchia celów i wartości. [...]

Czekają nas konflikty związane z rywalizacją sił politycznych, z grą społecznych interesów, z przemianami w gospodarce. Chcemy je rozwiązywać w ramach prawa i demokratycznej kultury politycznej.


2.      Demokratyczne państwo, obywatelskie społeczeństwo, gospodarka rynkowa

[...] Związek będzie uczestniczył w tworzeniu i ochronie systemu demokratycznego w Polsce. Związek będzie wspierał wysiłki na rzecz budowy efektywnego systemu gospodarczego. Związek zdaje sobie sprawę ze społecznych kosztów przeobrażeń ustrojowych i będzie dążył do ich minimalizacji, broniąc interesów pracowników. [...]

Naturalnym i potrzebnym wyrazem zróżnicowania społeczeństwa jest powstawanie partii politycznych. Uważamy za możliwą współpracę z organizacjami, które działają w imię bliskich nam wartości.

Związek nie będzie tworzył partii politycznej, ale nie wyklucza tworzenia własnej reprezentacji związkowej w parlamencie i organach samorządu terytorialnego. W przypadku podjęcia takiej decyzji Związek wysunie własnych kandydatów bądź poprze osoby kandydujące indywidualnie lub wysunięte przez te organizacje społeczne i polityczne, które dają gwarancje realizacji jego celów i ideałów. [...]

W polskiej gospodarce powinno się stworzyć warunki upowszechniania wzorów sprawdzonych w krajach wysoko rozwiniętych, zapewniających wzrost efektywności gospodarowania i poziomu życia obywateli. Główny ciężar odpowiedzialności za zmianę ustroju gospodarczego spoczywa na parlamencie i rządzie. [...]

Zasadniczą przeszkodę dla rozwoju gospodarki rynkowej stanowi dominujący i niewydolny sektor państwowy. Toteż za zadanie pierwszoplanowe uważamy możliwie szybkie przekształcenie przedsiębiorstw państwowych w przedsiębiorstwa o innej formie własności tak aby struktura własności w kraju zbliżała się do tej, jaka występuje w krajach wysoko rozwiniętych. Te przedsiębiorstwa, które nadal pozostaną państwowymi powinny być samodzielne i działać na zasadach rynkowych na równi z innymi podmiotami gospodarczymi. [...]


III. W obronie praw pracowniczych i jakości życia

[...]

1. Rynek pracy, ochrona bezrobotnych

[...] Należy dążyć do pełnego i odpowiedzniego wykorzystania w Polsce potencjału umiejętności zawodowych. W przyszłości, w okresie stabilizacji rynku pracy, należy negocjować lokalne i ogólne pułapy możliwego bezrobocia, opierając się na przewidywanym ruchu zatrudnienia. Pozwoli to na zapobieganie zagrożeniu bezrobociem.

W tym celu na każdym szczeblu organizacyjnym Związku należy powołać pełnomocników ds. walki z bezrobociem oraz biura zatrudnienia i ochrony pracy koordynujące działania na rzecz ochrony prawa do pracy i możliwości zatrudnienia. [...]

Związek będzie:

–        stale negocjował wysokość preferencyjnych kredytów dla osób zwolnionych, które podejmą indywidualną działalność gospodarczą

–        poprzez odpowiednie agendy (Fundusz i Fundacja Gospodarcza NSZZ „Solidarność”) podejmie wysiłki na rzecz tworzenia nowych miejsc pracy

–        utworzy Związkowy Fundusz Ochrony Pracy mający służyć tworzeniu nowych miejsc pracy i organizacji własnego pośrednictwa. [...]


2. Płace

[...] Surowe opodatkowanie wzrostu płac traktujemy jako wyjątkowy środek przejściowy. Pozbawił on płace funkcji motywacyjnej. Domagamy się od rządu polityki płacowej i podatkowej takiej samej dla wszystkich sektorów własnościowych, która umożliwi powiązanie płacy z efektami pracy oraz będzie sprzyjać ożywieniu produkcji. [...]

Istotnym elementem polityki płacowej jest wysokość płacy minimalnej, która powinna być zależna od minimum socjalnego i negocjowana przez Komisję Krajową.

Należy dążyć, aby udział procentowy płacy gwarantowanej w ogólnej płacy był możliwie wysoki, eliminując ryzyko płacowe pracownika [...], związane z wynikami przedsiębiorstwa, na które pracownik na ogół nie ma istotnego wpływu.

Innymi sposobami należy dbać o ochronę płac w sferze budżetowej. Ich wysokość winna korespondować z poziomem płac w sferze produkcji materialnej. Będziemy negocjować z rządem systemowo proste regulacje płac. [...]


3. Ochrono środowiska pracy

Ażeby zapobiec pogorszeniu się warunków pracy, Związek zabiega o stworzenie skutecznego systemu ich ochrony, który wyżej stawia zapobieganie zagrożeniom niż kary i odszkodowania, opiera się na międzynarodowych normach, zapewnia ich przestrzeganie poprzez współdziałanie państwa, pracodawców oraz pracowników i ich społecznych reprezentacji. [...]


4. Ekologia

Związek domaga się, by ludzie żyli w środowisku nie zagrażającym zdrowiu i życiu, w warunkach ładu przestrzennego. W obliczu zagrożenia bytu narodu Związek będzie zdecydowanie zabiegał o:

–        podnoszenie świadomości ekologicznej społeczeństwa

–        zapewnienie społeczeństwu pełnej informacji o stanie środowiska

–        wyegzekwowanie od władz państwowych i służb ochrony środowiska skutecznego spełnienia służebnej funkcji wobec społeczeństwa. [...]


5.      Polityka mieszkaniowa

Budownictwo mieszkaniowe jest jednym z podstawowych elementów polityki społeczno-gospodarczej kraju. Brak mieszkań oraz trudności z ich zamianą mogą w zasadniczy sposób utrudnić rozwiązanie problemu bezrobocia w skali kraju.

Sprzeciw budzi obecna polityka mieszkaniowa. Związek będzie się domagał opracowania programu budownictwa mieszkaniowego wraz z odpowiednim systemem kredytowania i pomocą w opłatach mieszkaniowych dla rodzin potrzebujących.

Związek będzie się domagał rozwoju budownictwa socjalnego, a także popierał wszystkie formy indywidualnego budownictwa swoich członków. Opłaty za mieszkania w granicach normatywów nie powinny w sposób drastyczny wpływać na obniżenie poziomu życia rodziny.


6. Opieka i ubezpieczenia zdrowotne

Głębokiej przebudowy wymaga organizacja i sposoby finansowania opieki zdrowotnej. Musi ona działać w systemie powszechnych obowiązkowych ubezpieczeń zdrowotnych z prawem do ubezpieczeń alternatywnych i innych dobrowolnych form ubezpieczeń. [...]

Opieka profilaktyczna, lecznicza i rehabilitacyjna powinny cechować się pełną dostępnością w miejscu zamieszkania, z prawem wyboru lekarza i zakładu leczniczego. Wszyscy pracownicy muszą mieć zagwarantowaną opiekę profilaktyczną. [...]


IV. NSZZ „Solidarność” związkiem nowoczesnym

Fundamentem życia Związku jest demokracja oparta na podporządkowaniu się woli większości przy  zachowaniu szacunku dla poglądów mniejszości. [...]


1. O konstytucję swobód związkowych

[...] Chcemy, by nowa ustawa o związkach zawodowych stała się konstytucją swobód związkowych ograniczając się do ich unormowań, w oparciu o Konstytucję Rzeczypospolitej, umowy międzynarodowe oraz konwencje MOP.

[...]


Stoimy przed wielkim wyzwaniem. Nie wolno nam się uchylić od uczestnictwa w polskiej, pokojowej rewolucji, którą rozpoczęliśmy. To uczestnictwo musimy połączyć z naszym podstawowym zadaniem, jakim jest obrona interesów i praw pracowniczych. Jest to bardzo trudne ze względu na rachunek wystawiony przez czterdziestolecie komunizmu: państwo – zadłużone, gospodarka – wyniszczona, społeczeństwo – cywilizacyjnie zapóźnione, scena polityczna – spostoszona. Ten rachunek przyjdzie płacić. Tę gorzką prawdę Związek winien upowszechniać i skupiać się na tym, co możliwe – na ograniczeniu kosztów związanych z upadkiem nieludzkiego systemu i budowie demokratycznego ładu.

Wielkość wyzwania jest dla Związku szansą. Jeśli potrafi mu sprostać, odzyska siły, znajdzie dla siebie miejsce w odrodzonej Polsce i zachowa międzynarodowy autorytet.

Gdańsk, 25.04.1990 r.



– Dokumenty II KZD NSZZ „Solidarność”, Gdańsk kwiecień 1990 r.

Dokumenty II KZD NSZZ „Solidarność”, Gdańsk 1990



Dodaj komentarz