Strajki na Śląsku

28 sierpnia, zaprotestowali górnicy KWK Manifest Lipcowy (obecnie „Zofiówka”) w Jastrzębiu. Górnicy zebrali się i zażądali spotkania z dyrekcją, na którym nie doszło do porozumienia. Górnicy mówili o rzeczach podstawowych, jak brak rękawic, butów i podstawowych narzędzi do pracy. Rozpoczyna się strajk, na którego czele stanął Stefan Pałka.


W nocy 29 sierpnia do kopalni przyjechali minister Włodzimierz Lejczak, wiceminister Mieczysław Lewandowski oraz wysłannik Zdzisława Grudnia z KW PZPR i przedstawiciele Związku Zawodowego Górników. Rozmowy nie przyniosły skutku. Strajkujący górnicy poparli 21 postulatów wysuniętych przez strajkujących stoczniowców i dodali do nich własne – m.in. wolne od pracy soboty i niedziele, zaliczenie pylicy do chorób zawodowych, zniesienia cztero-zmianowego systemu pracy, weryfikacji karty górnika, większej równości płac, przyznania 14 pensji i zniesienia blokady informacyjnej w mediach o strajku. Jednocześnie podkreślano, że jest to strajk solidarnościowy z Wybrzeżem. Kopalnię otoczyły siły milicyjne.


Szybko strajki zaczęły obejmować cały Śląsk. Stanęły kopalnie: Borynia, ZMP, XXX-lecia, Moszczenica, 1 Maja, Jastrzębie, Suszec PRG Jastrzębie i Rybnik. Dołączyły do nich również Huta Katowice i FSM Tychy. 30 sierpnia strajkowało 28 kopalń i 28 innych zakładów pracy na Śląsku. Przedstawiciele komitetów strajkowych zawiązali Międzyzakładowy Komitet Strajkowy z siedzibą w KWK Manifest Lipcowy. Przewodniczącym MKS był Jarosław Sienkiewicz (najpierw przewodniczył komitetowi strajkowemu w kopalni Borynia, ekonomista), a zastępcami Tadeusz Jedynak (górnik w „Manifeście”) i Stefan Pałka (elektryk w „Manifeście”). Członkami komitetu byli: Jan Jarliński, Piotr Musiał, Andrzej Winczewski, Marian Kosiński, Roman Kempiński, Mieczysław Sawicki, Kazimierz Stolarski, Ryszard Kuź, Wacław Kołodyński, Władysław Kołduński i Grzegorz Stawski.


Komisja rządowa pojawiła się dopiero 1 września. Dzień później po raz pierwszy w państwowych mediach podano komunikat o strajkach w śląskich zakładach pracy. Stronie rządowej przewodniczyli wiceprezes Rady Ministrów Aleksander Kopeć, zastępca członka Biura Politycznego KC, Andrzej Żabiński i minister górnictwa Włodzimierz Lejczak.


Do 21 gdańskich postulatów górnicy dołączyli własne. Domagali się m.in. dodatków za szkodliwą pracę w zakładach przeróbczych, obniżenia wieku emerytalnego, zaliczenia pylicy płuc do chorób zawodowych, wprowadzenia wolnych sobót i niedziel, zapewnienia bezpieczeństwa strajkujących i ich przedstawicielom. W porozumieniach znalazła się także obietnica obniżenia wieku emerytalnego dla górników, którzy przepracowali 25 lat pod ziemią. Potwierdzono obowiązywanie Porozumień Gdańskich na terenie Śląska.


Porozumienia Jastrzębskie podpisano 3 września o godzinie 5.45. Po zakończeniu strajku MKS przekształcił się w Międzyzakładowy Komitet Robotniczy NSZZ „Solidarność”.


Protokół porozumienia zawartego przez Komisję Rządową i Międzyzakładowy Komitet Strajkowy w Jastrzębiu-Zdroju

W wyniku przeprowadzonych dyskusji i rozpatrzenia zgłoszonych wniosków i postulatów przyjęto następujące ustalenia:

— ustalono, że zapewnione jest pełne bezpieczeństwo strajkujących i ich przedstawicieli zgrupowanych w Zakładowych Komitetach Strajkowych oraz Międzyzakładowym Komitecie Strajkowym. Ustalenie będzie obowiązywać tak w chwili obecnej, jak i w przyszłości przez odpowiednie organa państwowe i zakłady pracy. Zabrania się stosowania szykan mających pozory legalności — dotyczy to też rodzin wyżej wymienionych. W przypadku nie przestrzegania powyższego ustalenia sprawy te będą rozpatrywane przez Komisję Mieszaną powołaną w postanowieniach końcowych. Po rozwiązaniu Komisji Mieszanej funkcję ochrony praw strajkujących przejmą nowe Władze Związków Zawodowych.

— wyjaśniono, że środki masowego przekazu poinformowały w dniu 30.08.1980 roku o ukonstytuowaniu się Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego i trwający, w kopalniach i zakładach wymienionych w załaczniku nr 1 strajkach od dnia 29.08.1980 r.

— poinformowano, że załogi strajkujących kopalń i zakładów pracy w pełni popierają 21 postulatów wysuniętych przez strajkujące zakłady Wybrzeża a w szczególność] punktu dotyczącego związków zawodowych. Do żądań wysuniętych przez zakłady pracy Wybrzeża dołączono postulaty zakładów strajkujących; dotyczą one spraw płacowych, socjalno-bytowych oraz zarządzania i organizacji pracy,

— ustalono podnoszenie zarobków w ścisłej relacji ze wzrostem kosztów utrzymania z rozpoczęciem realizacji w IV kw. br.

— uzgodniono realizację postulatu wypłat wszystkich premii, zgodnie z ich przeznaczeniem i regulaminem premiowania,

— ustalono wprowadzić jednolite świadczenia rodzinne dla wszystkich ludzi pracy w PRL posiadających rodziny. Chodzi o podwyżkę wyrównującą do wysokości pobieranych w wojsku i milicji,

— uzgodniono, że zostanie wyznaczony pułap płac maksymalnych i minimalnych z terminem realizacji od l stycznia 1981 roku,

— przyjęto zasadę bezwzględnego przestrzegania dyscypliny wypłacania wszelkich dodatków związanych z warunkami pracy oraz przyznania dodatków na odpowiednich stanowiskach z tytułu szkodliwości pracy w zakładach przeróbczych z terminem realizacji od 1.10.1980 roku (z wyrównaniem za miesiąc wrzesień),

— przyjęto, aby dodatek stabilizacyjny wypłacany dla pracowników nowoprzyjętych był przedłużony na taki okres i w takiej wysokości, aby wyrównać go przez wzrost Karty Górnika. Równocześnie przyjmuje się do realizacja postulat zwiększenia procentu wymiaru Karty Górnika dla pracowników o stażu pracy od 15 lat wzwyż, w terminie realizacji do 31.12.1981 roku,

— ustalono zasadę, że za dni strajku dla pracowników w nim uczestniczących zapłatą będzie dniówka wg osobistego zaszeregowania i nie utracenie wszelkich przywilejów,

— ustalono, że wprowadza się wszystkie wolne soboty i niedziele, począwszy od l stycznia 1981 roku. Przyjmuje się zasadę bezwarunkowego przestrzegania dobrowolności pracy w dniach ustawowo wolnych, począwszy od 1.09.1980 roku,

— ustalono zniesienie 4-brygadowego systemu pracy w kopalniach Jastrzębie, ZMP i 1 Maja z terminem realizacji do 15.09.1980 roku, w pozostałych kopalniach według uznania załóg z terminem realizacji do 1.10.1980 roku,

— Komisja Rządowa przyjęła do wiadomości postulaty Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego, dotyczące skróceniu wieku emerytalnego dla pracowników dołowych w górnictwie do 50 lut l obniżeniu wieku o 5 lut dla pozostałych pracowników, równocześnie wprowadzenia zasady udzielania pełnej emerytury pracownikom dołowym, którzy przepracowali 25 lat na dole, niezależnie od wieku emerytalnego. Postulaty zostaną przedłożone Sejmowi PRL.

— ustalono zwiększenie kontroli Związków Zawodowych nad pracą służby zdrowia oraz uzależnić przyznanie wszelkich nagród dla zakładowej służby zdrowia od opinii Związków Zawodowych.

— ustalono, że pracownicy górnictwa mieszkający w domach górnika i w kwaterach prywatnych otrzymają odpowiedni dodatek za rozłąkę, Minister Górnictwa przedłoży w tej sprawne odpowiednie propozycje do dnia 31.XII.1980 roku i sposób ich realizacji,

— ustalono, że zabrania się od zaraz oddelegowywania do wszelkich prac poza zakładem pracy pracowników będących na etatach danego zakładu pracy,

— ustalono uniezależnienie przywilejów w formie 14-pensji i dodatkowej Karty Górnika od ustalonych, urlopów okolicznościowych, absencji powypadkowej, okresu rehabilitacji oraz absencji chorobowej wynikającej z choroby zawodowej,

— ustalono, że dla pracowników o stażu pracy dłuższym niż dwa lata, przy jednorazowej dłuższej absencji chorobowej, sprawy te będą załatwiane indywidualnie na wniosek Związków Zawodowych,

— wysunięto postulat do Związków Zawodowych, aby okres absencji chorobowej, od której uzależniona jest wypłata 14-pensji, zwiększyć z obowiązujących obecnie 6 dni do ilości dni przysługującego urlopu dla danego pracownika, jak również rozważyć możliwość wypłacania 14-pensji w okresach miesięcznych,

— zalicza się pylicę płuc do chorób zawodowych, zaliczenie innych chorób do chorób zawodowych uzależnia się od opinii Związków Zawodowych,

— przyjęto postulat likwidacji talonów na atrakcyjne towary przemysłowe z jednoczesnym zwiększeniem ich podaży,

— uzgodniono, że zatrudnienie w godzinach nadliczbowych może być tylko na zasadzie dobrowolności przy zachowaniu pełnego wynagrodzenia za tę pracę, a w przypadku polecenia i nie. podjęcia pracy nie można z tego .tytułu wyciągać żadnych sankcji karnych i dyscyplinarnych. Obowiązek wykonania pracy w godzinach nadliczbowych dotyczy tylko ratowania życia ludzkiego lub mienia zakładu,

— ustalono, że zapewni się pracownikom dozoru ośmiogodzinny dzień pracy, w którym winny zmieścić się wszystkie jego obowiązki. Wyjątek stanowiła pracownicy od kierownika robót wzwyż, bez utraty dodatku funkcyjnego,

— ustalono, że sprzedaż mięsa i jego przetworów będzie się odbywała tylko w sklepach ogólnej sieci handlowej. Równocześnie należy poprawić radykalnie zaopatrzenie i powiększyć asortyment wyrobów mięsnych i ich jakość,

— przyjęto zasadę, że wszyscy pracownicy zatrudnieni w resorcie górnictwa otrzymają deputat węglowy, niezależnie od miejsca ich zamieszkania, wysokość deputatu zostanie zróżnicowana w zależności od rodzaju wykonywanej pracy i opinii Związków Zawodowych,

— ustalono przeanalizować zatrudnienie administracji i ograniczyć je do koniecznych potrzeb,

— przyjęto postulat, aby do nowej ustawy o Związkach Zawodowych wnioskować uprawnienia stawiania wniosków o zmianach kadrowych w zakładach pracy,

— przyjęto konieczność racjonalnej gospodarki zasobami węgla traktując go jako rzeczywiste dobro ogólnonarodowe,

— ustalono, że należy przestrzegać zakazu zatrudniania pracowników do pracy na rzecz kierownictwa zakładów.


W postanowieniach końcowych zawartego porozumienia zapisano:

Prezes Rady Ministrów powoła Komisję Mieszaną składającą się z przedstawicieli rządu, władz wojewódzkich i Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego. Przewodniczącym Komisji będzie przedstawiciel rządu, a zastępcami: przedstawiciele władz wojewódzkich i Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego. Zadaniem Komisji będzie czuwanie nad realizacją ustaleń porozumienia i informowania załóg o przebiegu pracy Komisji i realizacji porozumienia.

Wchodzących w skład Komisji reprezentantów strajkujących załóg wyłoni sam Międzyzakładowy Komitet Strajkowy. Władze rządowe i wojewódzkie reprezentowane będą przez 10 osób łącznie. Międzyzakładowy Komitet Strajkowy reprezentowany będzie również przez 10 osób.

Zakładowe Komitety Strajkowe z chwilą zakończenia strajku przyjmą nazwę Zakładowych Komisji Robotniczych i zachowają uprawnienia do korzystania z radiowęzła zakładowego na równych prawach z innymi organizacjami.

Międzyzakładowy Komitet Strajkowy z chwilą zakończenia strajku przekształca się w Międzyzakładową Komisję Robotniczą.

Prezydent miasta Jastrzębia udostępni dla Międzyzakładowej Komisji Robotniczej odpowiedni lokal na terenie miasta Jastrzębia. Koszty administracyjne związane z utrzymaniem lokalu Międzyzakładowej Komisji Robotniczej pokrywane będą z funduszów dotychczasowych Związków Zawodowych.

Zakładowe Komisje Robotnicze i Międzyzakładowa Komisja Robotnicza zostaną rozwiązane z chwilą przeprowadzenia demokratycznych wyborów nowych Związków Zawodowych działających na zasadach zawartych w protokole porozumienia podpisanego w Stoczni Gdańskiej dnia 31 08.1980 roku.

Do czasu rozwiązania Międzyzakładowej Komisji Robotniczej i Zakładowych Komisji Robotniczych zakłady pracy będą wypłacać działającym tam osobom wynagrodzenie wyliczone ze średniego zarobku z ostatnich trzech miesięcy. Ilość osób wchodzących w skład poszczególnych komisji ustali Komisja Mieszana.

W Komisji Mieszanej ustanawia się 4-osobowe prezydium: przewodniczący i zastępcy przewodniczącego i jeden delegat Międzyzakładowej Komisji Robotniczej. W przypadku powstania spornych kwestii, strony — przed podjęciem jakichkolwiek działań — mają obowiązek wzajemnych konsultacji w ramach prezydium Komisji lub całym składzie Komisji.

Postanawia się, że wszystkie wnioski i postulaty, które wpłynęły do Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego w czasie jego działalności będą rozpatrzone przez wyżej wymienioną Komisję. O sposobie ich realizacji zainteresowane załogi będą poinformowane.

Załącznik nr 2 obejmuje imienny wykaz osób, którym udzielono pisemnego zapewnienia niekaralności za działalność strajkową.

Załącznik nr l i 2 stanowią integralną część niniejszego protokołu. Międzyzakładowy Komitet Strajkowy zarządza przerwanie strajku i podjęcie pracy z dniem 4. IX. 1980 roku na zmianie pierwszej.

Międzyzakładowy Komitet Strajkowy apeluje również do wszystkich załóg biorących udział w strajku o dołożenie wszelkich starań zmierzających do nadrobienia, w jak najkrótszym czasie, strat jakie gospodarka narodowa poniosła w wyniku strajku.

Uzgodniono, że treść końcowego porozumienia ogłoszona zostanie w całości w lokalnych środkach masowego przekazu (prasa, radio, telewizja) oraz przekazana w całości PAP celem zamieszczenia w serwisie informacyjnym.


Lista strajkujących załóg zrzeszonych przy Międzyzakładowym Komitecie Strajkowym w Kopalni Wągla Kamiennego „Manifest Lipcowy”:

  1. KWK Manifest Lipcowy
  2. KWK Borynia
  3. KWK Jastrzębie
  4. KWK ZMP
  5. KWK Suszec
  6. KWK Moszczenica
  7. KWK XXX-letia PRL
  8. KWK Rymer
  9. KWK Anna
  10. KWK l Maja12.
  11. KWK Bolesław Śmiały
  12. KWK Marcel
  13. KWK Wujek
  14. KWK Julian
  15. KWK Rydułtowy
  16. KWK Piast
  17. KWK Kaczyce
  18. KWK Śląsk
  19. KWK Janina
  20. KWK Staszic
  21. KWK Polska
  22. KWK Wieczorek
  23. KWK Halemba
  24. KWK Zabrze


Na czele strajku w Kombinacie Metalurgicznym Huta Katowice stał 30-letni Andrzej Rozpłochowski, maszynista lokomotyw spalinowych. Hutnicy po zawarciu porozumienia z dyrekcją postanowili strajkować dalej. Powołali Międzyzakładowy Komitet Robotniczy z Rozpłochowskim na czele. Odrzucono podpisane wcześniej porozumienie i zapowiedziano strajk aż do zwycięstwa. Powstała lista nowych postulatów. Ostateczne porozumienie ze stroną rządową podpisano 11 września. Dotyczyło ono m.in. gwarancji Porozumień Gdańskich. W rokowaniach uczestniczył Kazimierz Świtoń, założyciel Komitetu Wolnych Związków Zawodowych w katowicach.


Na Śląsku strajkowało, bądź podjęto próby strajku w 272 zakładach pracy, w których pracowało prawie 900 tys. ludzi. Strajki te przesądziły o upadku ekipy Edwarda Gierka.


Leszek Biernacki


wszechnica@solidarnosc.org.pl

Dodaj komentarz